Đồng tiền cũng có "độ sạch"

Một góc nhìn cá nhân về 5 cấp độ sạch của đồng tiền, cách chúng ta kiếm tiền và sự bình an còn lại phía sau những thành quả vật chất.

Tờ tiền nào nhìn bên ngoài cũng giống nhau. Nhưng phía sau mỗi đồng tiền lại là một câu chuyện khác: Nó đến từ đâu, được kiếm bằng cách nào và có làm tổn hại đến ai hay không?

Tôi thử tạm chia “độ sạch của đồng tiền” thành năm mức. Đây chỉ là một cách nhìn mang tính chiêm nghiệm cá nhân, không phải một hệ thống phân loại về pháp lý và chắc chắn vẫn còn nhiều điều cần bàn thêm.

Mức 1 – Tiền trắng bạc: Siêu sạch

Đây là đồng tiền được đổi bằng công sức, thời gian, trí tuệ và giá trị thật mà mình tạo ra.

Đó có thể là tiền lương, tiền thưởng, tiền chạy xe, tiền làm thêm, tiền dạy học, tiền bán sản phẩm hoặc lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh đúng pháp luật, minh bạch và không làm tổn hại đến người khác.

Tiền lãi từ đầu tư, tiền cho thuê tài sản hoặc những nguồn thu nhập thụ động cũng có thể là tiền sạch, nếu nguồn vốn ban đầu trong sạch và quá trình tạo ra lợi nhuận không có sự gian dối.

Đây là đồng tiền mình có thể công khai nguồn gốc, mang về cho gia đình và sử dụng mà trong lòng không phải áy náy.

Mức 2 – Tiền vàng nhạt: Sạch nhưng còn hơi lấn cấn

Đồng tiền này chưa có dấu hiệu vi phạm pháp luật rõ ràng, nhưng khi nhận về, trong lòng mình vẫn cảm thấy có một chút không yên.

Chẳng hạn, mình bán một món hàng với mức giá quá cao trong khi biết người mua không có đủ thông tin để so sánh. Hoặc mình tư vấn một sản phẩm chủ yếu vì khoản hoa hồng, dù biết sản phẩm ấy chưa chắc là lựa chọn phù hợp nhất với khách hàng.

Mua rẻ rồi bán cao tự thân không phải là điều xấu. Kinh doanh phải có lợi nhuận mới có thể tồn tại.

Điều khiến mình phải suy nghĩ là: Mình có cố tình che giấu thông tin, tận dụng sự thiếu hiểu biết hoặc hoàn cảnh cấp bách của người khác để kiếm thêm hay không?

Đồng tiền này vẫn có thể được tạo ra từ một giao dịch hợp pháp. Nhưng nếu phải giải thích thật rõ cách mình kiếm được nó, có lẽ mình sẽ hơi ngập ngừng.

Mức 3 – Tiền cam đục: Tiền đến từ những vùng xám

Ở mức này, sự nhập nhèm đã rõ hơn.

Người kiếm tiền có thể chưa trực tiếp trộm cắp hay lừa đảo, nhưng đã sử dụng nhiều thủ thuật như:

• Nói quá công dụng của sản phẩm.

• Cố tình bỏ qua những thông tin bất lợi.

• Tạo cảm giác khan hiếm giả.

• Sử dụng đánh giá không trung thực.

• Gài những điều khoản bất lợi mà khách hàng khó nhận ra.

Một số người bán sản phẩm tài chính, bảo hiểm, bất động sản hoặc khóa học chỉ tập trung nói về lợi ích, nhưng né tránh phần rủi ro và giới hạn.

Người mua có thể đã đồng ý trên giấy tờ, nhưng sự đồng ý ấy không được xây dựng trên những thông tin đầy đủ.

Đồng tiền ở mức này bắt đầu có màu đục, bởi nó được tạo ra từ sự bất cân xứng thông tin và phần thiệt thòi của người khác.

Mức 4 – Tiền nâu đỏ: Tiền bẩn

Đây là đồng tiền có dấu hiệu rõ ràng của sự gian dối, vụ lợi và xâm phạm quyền lợi của người khác.

Ví dụ như buôn gian bán lận, bán hàng giả, làm giả hồ sơ, cố tình gài bẫy trong hợp đồng, chiếm dụng tiền, trốn tránh nghĩa vụ hoặc dùng tiền “đi đêm” để tác động đến một quyết định kinh doanh.

Một người phụ trách thu mua nhận phong bì từ nhà cung cấp để ưu tiên ký hợp đồng không còn là chuyện chỉ hơi cấn lương tâm. Khoản tiền ấy được đổi bằng sự thiếu công bằng, xung đột lợi ích và có thể gây thiệt hại cho chính tổ chức mà mình đang làm việc.

Những hành vi lừa đảo bất động sản, che giấu tình trạng pháp lý, bán một tài sản cho nhiều người hoặc dựng lên dự án không có thật cũng có thể được xếp vào mức này.

Nếu hành vi được tổ chức có chủ đích, thực hiện trên quy mô lớn và gây hậu quả nghiêm trọng, mức độ của đồng tiền ấy còn nặng nề hơn nữa.

Mức 5 – Tiền đen: Đồng tiền được xây trên nỗi đau của người khác

Đây là mức trầm trọng nhất.

Đó là tiền đến từ tham nhũng, tham ô, cướp giật, trộm cắp, cưỡng đoạt, lừa đảo có tổ chức, buôn bán ma túy, buôn người hoặc những hoạt động cố ý đẩy người khác vào cảnh mất nhà, mất tài sản và tan vỡ gia đình.

Số tiền kiếm được có thể rất lớn, nhưng phía sau nó là nước mắt, sự bất an và đôi khi là cả sinh mạng của người khác.

Càng kiếm được nhiều tiền từ những con đường ấy, món nợ để lại cho xã hội và cho chính đời sống của mình càng lớn.

Viết để neo lại đây và tự soi lại mình

Tôi viết ra những điều này trước hết để làm rõ hơn suy nghĩ của chính mình, chứ không có ý đưa ra một thước đo để phán xét hay dạy người khác phải kiếm tiền như thế nào.

Tôi tôn trọng hành trình mưu sinh và hoàn cảnh của mỗi người. Dù không phải lựa chọn nào tôi cũng đồng tình, tôi hiểu rằng phía sau cách một người kiếm tiền đôi khi là những áp lực và những câu chuyện mà người ngoài không thể nhìn thấy hết.

Tôi càng trân trọng những người luôn hướng đến việc kiếm những đồng tiền sạch, thậm chí là siêu sạch: minh bạch, ngay thẳng và không làm tổn hại đến người khác.

Tôi cũng cảm thông với những người từng rơi vào hoàn cảnh khó khăn, đứng trước những lựa chọn éo le và phải cầm lấy những đồng tiền chưa thật sự tinh khiết.

Sự cảm thông ấy không làm cho mọi lựa chọn trở thành đúng. Nhưng nó giúp tôi nhìn con người bằng một thái độ bớt khắt khe hơn.

Và tôi cũng dành sự cảm thông ấy cho chính mình trong quá khứ.

Ít nhiều, có những lúc tôi cũng từng chạm vào hoặc nhận lấy những đồng tiền khiến lòng mình chưa hoàn toàn bình an. Tôi không muốn phủ nhận quá khứ, nhưng cũng không muốn mãi tự trách mình vì những điều đã qua.

Tôi chọn nhìn nhận, chịu trách nhiệm và tha thứ cho chính mình.

Nhưng sự tha thứ ấy đi cùng một lời tự nhắc: Từ thời điểm này trở về sau, đồng tiền tôi kiếm được phải ngày càng hướng đến sự trong sạch và tinh khiết hơn.

Bởi tôi nghiệm ra rằng, nếu đồng tiền không thanh khiết, nó không chỉ làm bẩn bàn tay. Qua thời gian, nó còn có thể làm nhiễm ô tâm hồn mình. Khi tâm hồn bị che mờ bởi lòng tham, sự gian dối hoặc cảm giác bất an, tôi sẽ rất khó đi đến những mục tiêu cao hơn mà mình còn mong muốn ở phần đời phía trước.

Khi thành công không chỉ được đo bằng tài sản

Nhìn nhận đến đây, tôi cũng thấy trong lòng mình nhẹ đi một chút.

Khi nhìn thấy nhiều người thành công từ rất sớm, có biệt thự, xe sang, hàng hiệu và một đời sống vật chất đáng mơ ước, đôi lúc tôi cũng từng cảm thấy mình nhỏ bé, chậm chạp, thậm chí có phần thất bại.

Tất nhiên, tôi không biết hết hành trình của họ và cũng không có quyền nghi ngờ hay phán xét cách họ tạo dựng thành quả.

Có rất nhiều người giàu lên bằng năng lực, sự tử tế và những đồng tiền hoàn toàn trong sạch. Đó là điều rất đáng trân trọng.

Nhưng khi nhìn lại chính mình, tôi bớt thấy mình thất bại hơn.

Bởi tôi biết mình đã lựa chọn điều gì, đang đi trên con đường nào và còn hướng đến những mục tiêu gì ở phía sau.

Đối với tôi, thành công không chỉ nằm ở việc sở hữu bao nhiêu tài sản hoặc đạt đến sự giàu có sớm hơn người khác.

Tôi còn muốn biết những gì mình có được đã đến từ đâu, được đánh đổi bằng điều gì và khi cầm giữ chúng, lòng mình có thật sự bình an hay không.

Biết rõ con đường mình lựa chọn, tôi không còn cảm thấy mình quá nhỏ bé trước sự giàu có của người khác.

Sau cùng, kiếm tiền không chỉ là để có thêm tài sản. Tôi còn muốn giữ lại sự bình an, lòng tự trọng và một tâm hồn đủ sáng để tiếp tục hành trình của mình.

Thế Bảo./